İş Makineleri – Periyodik Kontroller, Kullanım, İş Güvenliği ve Sektörel Uygulamalar
İş makineleri; inşaat, sanayi, lojistik, altyapı, madencilik ve üretim sektörlerinde ağır yüklerin taşınması, kazı yapılması, malzeme transferi ve saha operasyonlarının yürütülmesi için kullanılan, yüksek risk barındıran iş ekipmanlarıdır. Bu makinelerle yaşanan kazalar çoğu zaman ölümcül, kalıcı sakatlıkla sonuçlanan ve işin durdurulmasına kadar giden sonuçlar doğurur.
İş sağlığı ve güvenliği (İSG) açısından iş makineleri; en sık denetlenen, en çok ceza yazılan ve en fazla kaza istatistiği bulunan ekipman grubudur.
Yasal Dayanak ve İSG Mevzuatı
İş makineleri aşağıdaki mevzuatlar kapsamında değerlendirilir:
-
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
-
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
-
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
-
Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik
Bu mevzuatlar uyarınca işveren;
-
İş makinelerinin güvenli kullanılmasını
-
Periyodik kontrollerinin yapılmasını
-
Yetkili operatörler tarafından kullanılmasını
-
Sahada trafik ve çalışma planlarının oluşturulmasını
sağlamakla yükümlüdür.
İş Makineleri Nedir? (Kapsam ve Türler)
İş makineleri kullanım amacına göre farklı gruplara ayrılır:
Kazı ve Yükleme Makineleri
-
Ekskavatör
-
Beko loder
-
Lastikli yükleyici
-
Mini ekskavatör
Taşıma ve Transfer Makineleri
-
Forklift (saha tipi ve depo tipi)
-
Teleskopik forklift
-
Transpalet (motorlu)
Yol ve Zemin Makineleri
-
Greyder
-
Silindir
-
Asfalt finişeri
Kaldırma ve Platform Sistemleri
-
Manlift
-
Personel yükseltici platform
-
Mobil vinç
Beton ve İnşaat Makineleri
-
Transmikser
-
Beton pompası
-
Kompresör
Sektörlere Göre İş Makinelerinin Kullanımı
İnşaat ve Şantiye Alanları
-
Kazı, dolgu, beton dökümü
-
Dar alanlarda manevra
-
Zemin bozukluğu ve devrilme riski
Sanayi Siteleri ve OSB’ler
-
Malzeme taşıma
-
Yükleme–boşaltma
-
Forklift–yaya çakışma riski
Lojistik ve Depolama
-
Yüksek raflara yükleme
-
Yoğun forklift trafiği
-
Zaman baskısı nedeniyle riskli kullanım
Madencilik ve Ağır Sanayi
-
Büyük tonajlı makineler
-
Patlayıcı ortam riski
-
Görüş alanı ve kör nokta problemleri
Belediyeler ve Altyapı Çalışmaları
-
Yol bakım
-
Kanalizasyon
-
Trafik içi çalışma alanları
Sahada En Sık Görülen İş Makinesi Kazaları
Gerçek saha verilerine göre en sık yaşanan kazalar:
🚨 Devrilme Kazaları
-
Eğimli zemin
-
Aşırı yük
-
Yanlış manevra
🚨 Ezilme ve Sıkışma
-
Makine ile duvar/engel arasında kalma
-
Bakım sırasında makinenin sabitlenmemesi
🚨 Yaya Çarpması
-
Kör nokta
-
Geri manevra sırasında uyarı olmaması
🚨 Hidrolik ve Mekanik Arızalar
-
Hortum patlaması
-
Fren arızası
-
Direksiyon kontrol kaybı
İş Makinesi Kazalarının Sonuçları
-
Ölüm ve ağır yaralanma
-
Kalıcı sakatlık
-
İş durdurma kararı
-
Yüksek idari para cezaları
-
İşveren ve yöneticiye cezai sorumluluk
Bu nedenle iş makineleri önleyici İSG yaklaşımıyla ele alınmalıdır.
Operatör Yetkinliği, Ehliyet ve Belgeler
İş makineleri kesinlikle yetkisiz kişilerce kullanılmamalıdır.
Operatörlerde bulunması gerekenler:
-
Operatör belgesi
-
Uygun ehliyet sınıfı
-
İş makinesine özel eğitim
-
Periyodik sağlık muayeneleri
Yetkisiz kullanım denetimlerde ağır uygunsuzluk olarak değerlendirilir.
Periyodik Kontroller ve Günlük Operatör Kontrolleri
Günlük Kontroller
-
Fren, direksiyon, ikaz lambaları
-
Hidrolik kaçaklar
-
Lastik ve palet durumu
-
Geri vites alarmı
Periyodik Kontroller
-
Mekanik sistemler
-
Hidrolik sistemler
-
Emniyet ekipmanları
-
Raporlama ve kayıt
Periyodik kontrol raporları denetimlerde mutlaka istenir.
Kör Nokta, Uyarı Sistemleri ve Yeni Teknolojiler
Modern iş makinelerinde kullanılan sistemler:
-
Geri görüş kameraları
-
Sensörlü uyarı sistemleri
-
Sesli ikazlar
-
Çarpışma önleme teknolojileri
Amazon, büyük lojistik ve sanayi firmaları bu sistemleri standart hale getirmiştir.
Markalara Göre İş Makineleri (SEO ve Trafik İçin)
Sahada sık kullanılan markalar:
-
Caterpillar (CAT)
-
Komatsu
-
Volvo CE
-
JCB
-
Hyundai Construction
-
Doosan
-
Liebherr
-
Manitou
-
Toyota Forklift
-
Hyster
-
Jungheinrich
Bu markaların makineleri için de periyodik kontroller ve İSG süreçleri aynıdır.
Sanayi Siteleri ve Çalışma Alanları
İş makineleri;
-
OSB’ler
-
Küçük sanayi siteleri
-
Limanlar
-
Fabrika sahaları
-
Depo ve antrepolar
-
Şantiyeler
gibi alanlarda kullanılır ve her alan için farklı risk değerlendirmesi gerekir.
Denetimler ve Cezai Yaptırımlar
Denetimlerde sık karşılaşılan uygunsuzluklar:
-
Operatör belgesi olmaması
-
Periyodik kontrol raporu eksikliği
-
Kör nokta uyarı sistemlerinin olmaması
-
Bakım kayıtlarının tutulmaması
Bu durumlar idari para cezası, iş durdurma ve ağır kazalarda adli süreç doğurur.
Gün OSGB İş Makineleri Hizmetleri
Gün OSGB olarak; iş makinelerinin periyodik kontrollerini, saha risk analizlerini, operatör bilgilendirmelerini ve İSG süreçlerini mevzuata uygun şekilde yürüterek işletmenizi denetimlere hazır hale getiriyoruz.
